احمد منزوى

اختصارات از منابع 18

فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى )

هر سه زير نظر كتابدار صاحب علم و ذوق شادروان دكتر محسن صبا كه نخستين ايرانى تحصيل كرده در رشتهء كتابدارى بود آموزش مىديديم . موقعى كه كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران در ساختمان جديد استقرار يافت و روزانه گسترش مىگرفت احمد به كمك من شتافت . در فهرستنويسى مجموعه‌هاى آنجا خدمت‌هاى بسيار مفيد كرد . وجودش مغتنم بود اغلب همكاران از دانايى او در كتابشناسى فيض مىبردند . يكى از كارهاى برجسته‌اى كه براى آن كتابخانه انجام داد تهيهء فهرست چاپهاى سنگى آنجا بود . آن‌قدر كه به يادم مانده است آن كار به پايان رسيده بود و در شرف چاپ شدن بود كه تغييرات روزگار پيش آمد و آن برگه‌ها بىسرانجام ماند . منزوىها فرزند پدرى ناماورند ، آن‌كه الذريعه را تأليف كرده ، كتابى بسيار مشهور و بسيار مفيد . آن را همه مىشناسيد . اين دو فرزند كتاب‌شناس در آن كتابخانهء بيست و چند جلدى پرورش يافته و آگاهىهاى نخستين كتابشناسى را ميان اوراق آن مجلّدات دستيابى كرده‌اند . الذريعه مرجعى اصلى ، اساس و حتمى براى هر پژوهنده‌اى است كه با كتاب و نسخه ( اعم از فارسى و عربى ) سروكارى پيدا مىكند . علينقى و احمد فرزندان خلف پيرو چنان پدرند . دربارهء احمد دو سه خاطره مانند را بايد عنوان كنم . يكى مربوط به موقعى است كه واقف كتابخانهء ملّى ملك و زعماى مجلس شورا بر آن شدند تا جمعى را همگام كنند و آنان فهرست‌نويسى نسخه‌هاى خطى آن دو كتابخانه را زودتر پيش ببرند و به دسترس جويندگان برسانند . او يكى از پايمردان بىغشّ و دلسوزى بود كه تا پايان پيمان شادروان محمد تقى دانش‌پژوه و من نسبت به آن دو كتابخانه از همراهى كوتاهى و ناسازگارى نكرد . وقتى تشكيلات RCD ( مؤسسهء فرهنگى منطقه‌يى ) در تهران پاى مىگسترد مقارن بود با روزهايى كه احمد منزوى تأليف « فهرست نسخه‌هاى فارسى » را به پايان برده و آمادهء چاپ كردن ساخته بود . چون به خوبى وقوف داشتم كه اين جثهء وطواطى ، اما پرتوان در كار و توانمند در تحمل گرانباريهاى روزگار ، خدمتى بزرگ و ماندگار را به سرانجام رسانيده است - كه اگر دولت مىخواست آن را به حصول برساند دربايست آن مىبود كه مؤسسه‌اى بنياد گذارد - مشتاقانه به اين در و آن در مىزديم كه وسايل چاپ آن كتاب خود مثال فراهم شود . خوشبختانه به يك اشارت ، دكتر سليم نيسارى با روى خوش و كمال فرهنگ‌خواهى سودمندى كتاب را دريافت و سرنوشت آن تأليف منيف را به دست گرفت . نيسارى در آن وقت مسؤول امور فرهنگى RCD بود . منزوى پس از آن كارگران ، بازنشستگى را پذيرفت و از ايران رفت . به هجرت رفت و چون دانايى پاك باخته بود در پاكستان منزوى شد . ولى دست از كتاب نكشيد . پيرو نيمه‌اى از بيت حافظ بود كه گفته است : « فراغتى و كتابى و گوشهء چشمى » . سالى بيش نبود كه « مركز تحقيقات زبان فارسى ايران و پاكستان » از طرف وزارت فرهنگ و هنر وقت و به پايدارى و بينش دكتر على اكبر جعفرى در آن سرزمين بنياد گرفته بود و مقاديرى نسخه‌هاى خطى براى